Người Phụ Nữ Không Chấp Nhận Quy Tắc
Trong suốt 1.300 năm lịch sử phong kiến Trung Quốc — từ thời thống nhất nhà Tần năm 221 TCN đến khi nhà Thanh sụp đổ năm 1912 — chỉ có một phụ nữ chính thức mang danh hiệu 皇帝 (hoàng đế). Không phải hoàng hậu thông thường, không phải hoàng thái hậu, cũng không phải nhiếp chính — mà là Hoàng Đế thật sự, với triều đại mang tên riêng của bà. Bà tên là Võ Tắc Thiên (武则天, 624–705 CN), và câu chuyện của bà vẫn là một trong những cuộc vươn lên chính trị phi thường nhất trong lịch sử nhân loại.
Trong một nền văn minh mà Đạo Khổng (Nho giáo) rõ ràng đặt phụ nữ dưới quyền nam giới, nơi câu thành ngữ "gà mái gáy ở bình minh" (牝鸡司晨 pìnjī sīchén) được dùng để cảnh báo về sự can thiệp chính trị của phụ nữ, Võ Tắc Thiên không chỉ nắm giữ quyền lực tối cao mà còn duy trì nó trong hơn hai thập kỷ và, theo nhiều thước đo, đã điều hành triều đình một cách hiệu quả.
Từ Thê Thiếp Thành Hoàng Hậu
Võ Tắc Thiên vào cung năm 14 tuổi với vai trò thứ thiếp hạng năm (才人 cáirén) của Hoàng đế Đường Thái Tông. Đây không phải một vị trí vinh quang — cung điện nhà Đường có hàng trăm phụ nữ được xếp theo một hệ thống phân cấp tinh vi, và thê thiếp hạng năm chỉ có quyền tiếp cận hoàng đế hạn chế. Khi Thái Tông băng hà năm 649, theo nghi thức hoàng cung, các thê thiếp phải cạo đầu và xuất gia vào chùa phật giáo.
Võ Tắc Thiên đã vào chùa. Nhưng bà đã lọt vào mắt xanh của con trai Thái Tông, người kế vị là Hoàng đế Cao Tông, người đã triệu bà trở lại cung làm thứ thiếp của mình. Điều này gây tai tiếng — về cơ bản là người con trai chiếm đoạt người phụ nữ của cha — nhưng Cao Tông đã bị bà mê hoặc, còn Võ Tắc Thiên rất khôn ngoan trong kế hoạch của mình.
Trong vòng năm năm, bà đã vượt qua cả hoàng hậu đương nhiệm và phi tần được yêu thích của Cao Tông, cả hai người này cuối cùng đều bị phế truất và, theo các sử sách sau này, đã bị giết một cách tàn khốc. Đến năm 655, Võ Tắc Thiên trở thành Hoàng hậu. Đến thập niên 660, khi Cao Tông ngày càng yếu đi vì bệnh tật (có thể là đột quỵ), bà gần như điều hành triều chính.
Chiếm Ngai Vàng
Sau khi Cao Tông băng hà năm 683, Võ Tắc Thiên làm nhiếp chính cho hai người con trai lần lượt kế vị, và phế bỏ cả hai khi họ không đủ nghe lời. Năm 690, bà thực hiện bước cuối cùng: tuyên bố thành lập một triều đại mới — nhà Chu (周朝 Zhōu Cháo) — và tự xưng Hoàng Đế, không phải Hoàng Hậu. Nếu bạn quan tâm, hãy đọc thêm Tần Thủy Hoàng: Vị Hoàng Đế Đầu Tiên Đã Tạo Ra Trung Quốc.
Sự khác biệt rất quan trọng. Bà không giành quyền lực qua một người thân nam giới. Bà tự nhận lấy quyền lực, dùng danh hiệu nam, và tạo ra các chữ Hán mới để thể hiện quyền uy của mình. Một trong số đó, là chữ kết hợp giữa bộ “thiên” (天) và bộ “minh” (明) — 曌 (zhào), bà lấy làm chữ tên riêng của mình.
Trị Vì Với Danh Hiệu Hoàng Đế
Các sử liệu phương Tây thường tập trung vào sự tàn nhẫn của Võ Tắc Thiên — những vụ ám sát chính trị, cảnh sát mật, chuyện bà bị cáo buộc đã giết chính con gái mình để hãm hại một đối thủ. Những chi tiết này có thật, dù nhiều thông tin được ghi lại bởi các học giả Nho giáo chống đối, những người có lí do để phóng đại tội lỗi của một người phụ nữ đã thách thức cả nền tảng tư tưởng của họ.