Sự Kết Thúc Của Mọi Điều Vàng Son
Vào ngày 16 tháng 12 năm 755, một vị tướng tên là An Lục Sơn (安禄山) đã chỉ huy 150.000 quân di chuyển từ căn cứ ở Đông Bắc Trung Quốc về phía nam, tiến về kinh đô Trường An (长安) của triều đại Đường (唐朝 Táng Cháo). Những gì diễn ra sau đó là sự kiện tàn phá nhất trong lịch sử Trung Quốc — một cuộc nội chiến kéo dài tám năm đã cướp đi sinh mạng khoảng 36 triệu người (xấp xỉ hai phần ba dân số đã đăng ký của đế quốc), phá vỡ thời kỳ hoàng kim của triều đại Đường và thay đổi vĩnh viễn quỹ đạo của nền văn minh Trung Hoa.
Để đặt con số tử vong này vào bối cảnh: cuộc khởi nghĩa An Lục Sơn có thể đã giết nhiều phần trăm dân số thế giới hơn bất kỳ sự kiện đơn lẻ nào khác trong lịch sử nhân loại, bao gồm cả hai cuộc Chiến tranh Thế giới.
Bối Cảnh: Thiên Đường Đang Hư Hỏng
Triều Đường dưới triều đại Hoàng đế Huyền Tông (唐玄宗 Táng Xuánzōng, trị vì 712–756) đã đạt đến đỉnh cao của nền văn minh Trung Quốc. Trường An là thành phố lớn nhất và đa dạng nhất trên thế giới. Thơ ca, nghệ thuật và âm nhạc phát triển rực rỡ. Con đường Tơ Lụa (丝绸之路 Sīchóu zhī Lù) chảy nguồn lợi từ Trung Á về. Hệ thống khoa cử (科举 kējǔ) đã tạo ra những nhà quản trị giỏi. Cuộc sống vào thế kỷ 8 được xem là vô cùng tốt đẹp.
Nhưng bên dưới bề mặt hào nhoáng ấy, hệ thống đang dần sụp đổ. Huyền Tông — ngày trước là một vị vua đầy năng lượng và tài ba — đã trở nên tự mãn. Ông mê đắm phi tần Dương Quý Phi (杨贵妃), gia tộc bà này tích lũy quyền lực nguy hiểm. Ông ủy thác việc quản trị cho tể tướng tham nhũng Lý Lâm Phủ (李林甫) rồi sau đó là Dương Quốc Trung (杨国忠), anh họ của Dương Quý Phi.
Đặc biệt nghiêm trọng, Huyền Tông để các tiết độ sứ (节度使 jiédùshǐ) – các thống đốc quân sự vùng biên giới – tích tụ quyền lực rất lớn. Ban đầu, quyền quân sự bị phân tán; nhưng đến những năm 740, các tướng lĩnh riêng biệt kiểm soát quân đội, vùng lãnh thổ và thu nhập ở vùng biên giới đế quốc. An Lục Sơn giữ đến ba vị trí tiết độ sứ cùng lúc, kiểm soát hơn 180.000 binh sĩ — một đội quân riêng lớn hơn cả lực lượng trung ương.
An Lục Sơn: Kẻ Nổi Loạn Không Ngờ
An Lục Sơn bản thân là một vị tướng Trung Quốc không giống ai. Ông mang dòng máu Sogdian và Thổ Nhĩ Kỳ — sản phẩm của văn hóa đa chủng của vùng biên giới đế quốc Đường. Ông nói nhiều thứ tiếng, có ngoại hình rất béo (người ta nói ông không thể nhìn thấy chân mình), và xây dựng hình ảnh trung thành ngớ ngẩn để làm hài lòng triều đình.
Ông múa hát phục vụ Hoàng đế Huyền Tông, tâng bốc Dương Quý Phi (được cho là gọi bà bằng "mẹ" dù hai người gần bằng tuổi), và giả vờ là một binh sĩ trung thành, đơn giản — trong khi âm thầm xây dựng quyền lực độc lập ở phía đông bắc. Hoàng đế (皇帝 huángdì) tin tưởng ông. Tể tướng Dương Quốc Trung thì không, và sự ganh đua giữa họ đã khiến An Lục Sơn tin rằng nên tấn công trước là an toàn hơn chờ bị đánh.
Thảm Họa Mở Ra
Thành công ban đầu của cuộc khởi nghĩa là thảm khốc. Các đội quân biên giới già dạn của An Lục Sơn quét qua miền Bắc Trung Quốc gần như không gặp phải sự kháng cự — lực lượng phòng thủ nội địa, đã yếu đi vì nhiều thập kỷ bị bỏ bê, nhanh chóng sụp đổ. Vài tháng sau, cuộc...