ปัญหาของการเริ่มต้น
ประวัติศาสตร์จีนครอบคลุมเวลาประมาณห้าพันปี มี 朝代 (cháodài) — ราชวงศ์ — หลายสิบราชวงศ์ และมีตัวละครหลายพันคน สำหรับผู้อ่านชาวตะวันตก การเข้าสู่เรื่องนี้เหมือนกำแพงที่สูงชัน ชื่อที่ไม่คุ้นเคย เส้นเวลายาวไกล และหลักสูตรประวัติศาสตร์ตะวันตกแทบไม่มีสาระที่ใช้เป็นโครงสร้างช่วยจำ
ข่าวดีคือ: คุณไม่จำเป็นต้องเรียนตามลำดับและไม่จำเป็นต้องเรียนรู้ทั้งหมด วิธีที่ดีที่สุดคือหา "ทางเข้าประวัติศาสตร์" ที่น่าสนใจสำหรับคุณแล้วก้าวเข้าไป ทุกอย่างจะเชื่อมโยงกันในที่สุด
เริ่มจากช่วงเวลา ไม่ใช่ทั้งประวัติ
การพยายามอ่านประวัติศาสตร์จีนตั้งแต่ราชวงศ์เสี้ยะ (Xia Dynasty) (ค.ศ. ก่อนคริสต์ศักราชประมาณ 2070) ไปข้างหน้าเหมือนกับพยายามเรียนรู้ประวัติศาสตร์ยุโรปโดยเริ่มจากครีตไมโนอัน คุณจะหมดกำลังใจไปก่อนที่จะถึงส่วนที่น่าสนใจ
แทนที่จะเป็นแบบนั้น เลือกช่วงเวลาที่ทำให้คุณสนใจ:
สามก๊ก (三国 Sānguó, 220–280 CE) เป็นจุดเริ่มต้นยอดนิยมด้วยเหตุผลที่ชัดเจน เพราะมีครบทุกอย่าง: นักวางกลยุทธ์อัจฉริยะอย่าง Zhuge Liang (诸葛亮 Zhūgě Liàng), วีรบุรุษโศกนาฏกรรมอย่าง Guan Yu, การก่อความขัดแย้งทางการเมือง, การรบอันยิ่งใหญ่ และเนื้อเรื่องที่เหมือนกับละครคุณภาพสูง นวนิยาย Romance of the Three Kingdoms (三国演义 Sānguó Yǎnyì) โดย Luo Guanzhong มีฉบับแปลภาษาอังกฤษให้อ่านฟรี และละครโทรทัศน์จีนปี 2010 ก็มีให้ชมบน YouTube พร้อมคำบรรยาย
ราชวงศ์ถัง (唐朝 Táng Cháo, 618–907 CE) เหมาะสำหรับคนที่ชื่นชอบยุคทองทางวัฒนธรรม คิดแบบนี้ได้เลยว่าเป็นยุคเรอเนซองส์ของจีน — แต่มาก่อนยุโรปถึงหกร้อยปี เมืองหลวงฉางอานเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลก ในตอนนั้น มีประชากรถึงล้านคน และมีชุมชนจากเปอร์เซีย อินเดีย ญี่ปุ่น และเอเชียกลาง รวมถึงกวีนิพนธ์ที่รุ่งเรืองอย่างที่ Li Bai และ Du Fu แต่งกลอนที่เด็กนักเรียนจีนยังต้องท่องจำจนถึงปัจจุบัน
ยุคสงครามรัฐ (战国 Zhànguó, 475–221 BCE) เหมาะมากสำหรับผู้ที่สนใจปรัชญาและทฤษฎีการเมือง นี่คือยุคที่ขงจื้อ (Confucius), เหล่าจื่อ (Laozi), โม子 (Mozi), ซุนจื่อ (Sun Tzu) และนักคิดคนอื่นๆ แข่งขันกันในสิ่งที่เรียกว่า ร้อยโรงเรียนปรัชญา (百家争鸣 bǎijiā zhēngmíng) เป็นเหมือนเอเธนส์สมัยโบราณของจีน แต่มีสงครามมากกว่าและอาจจะมีความหลากหลายทางปัญญามากกว่า
หนังสือที่จำเป็นสำหรับผู้เริ่มต้น
สำหรับภาพรวมเล่มเดียว: China: A History โดย John Keay นำเสนอประวัติศาสตร์จีนอย่างครอบคลุมในภาษาที่อ่านง่ายโดยไม่ตัดทอนเนื้อหา เป็นตัวเลือก “เล่มเดียวจบ” ที่ดีที่สุด
สำหรับระบบราชวงศ์: ชุดหนังสือของ Mark Edward Lewis จาก Harvard University Press เกี่ยวกับราชวงศ์ต่างๆ (ฮั่น, ถัง, ซ่ง) เป็นงานวิชาการที่เข้าถึงได้ง่าย เริ่มจากช่วงเวลาที่คุณสนใจ
สำหรับแหล่งข้อมูลต้นฉบับแปล: บันทึกของนักประวัติศาสตร์ใหญ่ (史记 Shǐjì) โดย Sima Qian แปลโดย Burton Watson เป็นงานเขียนพื้นฐานทางประวัติศาสตร์จีน ซีหม่าเฉียนถือเป็น “เฮโรโดตัส” แห่งจีน — แต่เขาถูกทรมานโดยจักรพรรดิอู่เพราะปกป้องแม่ทัพที่พ่ายแพ้และยังคงเขียนต่อไป ความทุกข์ส่วนตัวของเขาเพิ่มความลึกซึ้งทางอารมณ์ที่หาได้ยากในประวัติศาสตร์โบราณ
สำหรับประวัติศาสตร์ทางทหาร: ศิลปะแห่งสงคราม โดย ซุนจื่อ (孙子兵法 Sūnzǐ Bīngfǎ) ... (บทความตัดจบ)